De post over schade. Een kijkje achter de schermen bij Helicon.

imagesCA78SM3T

Afgelopen dinsdag zijn we begonnen met Module 2 van de opleiding Collectiebeheer. Deze module zal gaan over het leren herkennen en verklaren van schade aan museale voorwerpen. We begonnen gelijk goed met een excursie naar Helicon Conservation Support BV in Zoeterwoude.( http://www.helicon-cs.com/ ) Helicon is een bedrijf dat zich specialiseert in preventieve conservering. Preventieve conservering betekend: alle maatregelen en voorwaarden die gericht zijn op het optimaliseren van de omgevingsomstandigheden, bewaring en het gebruik van een voorwerp. Jaap van der Burg, oprichter van Helicon en ook onze docent, heeft deze definitie nog verder verfijnt voor ons. Volgens hem is preventieve conservering ook het voorkomen van veranderingen aan het voorwerp die het gevoelig(er) maakt voor invloeden van buitenaf om (verdere) aftakeling te voorkomen.

Papier gefabriceert tussen 1850 en 1950 is erg gevoelig voor verzuring. Zuren tasten de celulose in het papier aan, waardoor het papier geel word en makelijk verbrokkeld. Foto afkomstig uit de "Schadeatlas Archieven".

Papier gefabriceert tussen 1850 en 1950 is erg gevoelig voor verzuring. Zuren tasten de celulose in het papier aan, waardoor het papier geel word en makelijk verbrokkeld. Foto afkomstig uit de “Schadeatlas Archieven”.

De dag begon vroeg. Heel erg vroeg. Ik vertrok met de trein van 06:05 uit Groningen. Pas drie en half uur later was ik in Zoeterwoude. Gelukkig hadden ze een koffieautomaat bij Helicon, anders had mijn dag er heel anders uitgezien. We begonnen rustig aan met de bespreking van ons ‘huiswerk’. Ter voorbereiding op de excursie waren we op het internet en in onze musea op zoek gegaan naar schadeatlassen of damage-glossaries in het Engels. Een schadeatlas is een lijst met beschrijvingen en voorbeelden van soorten schade die men kan aantreffen op een categorie van voorwerpen of materialen. Het is een hulpmiddel bij het maken van een schade inventarisatie. Mooie voorbeelden van schadeatlassen zijn de ‘Schadeatlas Archieven. Hulpmiddel bij het uitvoeren van een schade-inventarisatie’. https://www.historischcentrumoverijssel.nl/files/schadeatlas_archieven_hulpmiddel_bij_uitvoeren_schadeinventarisatie_herdruk_2009_0.pdf en ´Rust never sleeps. Recognizing Metals and their corrosion products’ http://www.depotwijzer.be/sites/default/files/files/rust_never_sleeps.pdf .

 

De schades die we onder de post overig hadden geplakt. Foto: Marco Cornelisse

De schades die we onder de post overig hadden geplakt. Foto: Marco Cornelisse

Na deze bespreking begonnen we met onze eerste opdracht van de dag. We moesten elk tien oorzaken van schade bedenken en deze op post-its schrijven. Vervolgens moesten uit onze eigen tien voorbeelden vijf oorzaken kiezen die wij het belangrijkst of meest actueel vonden. Wat daarbij opviel was dat de keuze voor de vijf belangrijkste oorzaken door ons studenten op drie verschillende manieren werd gemaakt. Ik en een aantal collega’s kozen voor welke schade wij in ons eigen museum het meeste tegenkwamen. Anderen kozen de oorzaken die de meeste en grootste schade veroorzaken en één bijdehante studiegenoot selecteerde de oorzaken die het makkelijkst te voorkomen of te verhelpen zijn. Als laatste stap van de opdracht moesten wij onze vijf oorzaken plakken onder een van de volgende acht categorieën: vocht, temperatuur, biologische aantasters, mechanische krachten, straling (licht), inrichting, collectie en overig. De meeste post-its kwamen terecht onder de categorieën vocht, mechanische krachten en biologische aantasters.

Hanna Hakvoort en ik in de depotbox/kamer. Foto: Marc Cornelisse

Hanna Hakvoort en ik in de depotbox/kamer. Foto: Marc Cornelisse

Vervolgens kregen we een hoognodig moment om een nieuwe dosis cafeïne tot ons te nemen. We hadden dus pauze. Na een half uurtje de zon te hebben aanbeden en sloten van koffie en thee te hebben gedronken, konden we weer fris en fruitig aan de slag. We mochten een kijkje achter de schermen nemen bij Helicon. Onze medestudent en werknemer bij Helicon, Gijs Sterk, gaf ons een rondleiding door het gebouw. We mochten onder andere een kijkje nemen in een van de depotboxen/kamers waarin Helicon de collecties onderbrengt die zij (tijdelijk) beheren en inventariseren voor hun cliënten. Toen we de box inliepen kwam de brandlucht ons al tegemoet. Er stond een kunstcollectie die afkomstig is uit een huis waar brand was uitgebroken. Op verzoek van de verzekering maakt Helicon een inventarisatie van brand, rook en roetschade aan de voorwerpen.

kromgetrokken kaft van het facturenboek.

kromgetrokken kaft van het facturenboek.

Hanna en ik doen een schadeanalyse van een facturenboek. Foto: Marco Cornelisse

Hanna en ik doen een schadeanalyse van een facturenboek. Foto: Marco Cornelisse

Na de rondleiding moesten we zelf aan de slag! We kregen in groepjes van twee een voorwerp toegewezen waar we de schade van moesten beschrijven. Hanna en ik kregen een oud facturenboek toegewezen. Met zijn tweeën konden we flink wat soorten van schade ontdekken aan dit ene boek. Zo was de kaft verkleurd/verbleekt door zonlicht, had het boek flink wat slijtageplekken door hantering, waren de bladzijden licht verzuurt, was het schutblad aangetast door foxing en schimmels, was de rug van het boek losgescheurd en was de kaft ook helemaal kromgetrokken door eerst vocht en daarna uitdroging.
Toen alle duo’s hun schade-analyse hadden gemaakt moest elk groepje haar bevindingen aan de rest van de groep presenteren. Dat is altijd een spannend moment, hadden we misschien schade gemist, of verkeerd verklaard? Maar goed, van fouten maken leert men en het viel gelukkig allemaal erg mee. Jaap van der Burg gaf bij iedere presentatie nog uitleg over eventueel gemiste schade, de mogelijke oorzaken en welke aanpassingen of opbergmethoden gebruikt konden worden om verdere schade aan de desbetreffende voorwerpen te voorkomen.

Jaap van den Burg en zijn discipelen. Uitleg bij onze schadeanalyses. Foto: Marco Cornelisse

Jaap van den Burg en zijn discipelen. Uitleg bij onze schadeanalyses. Foto: Marco Cornelisse

Na de presentaties was het tijd voor de middagpauze en lunch en daarna gaf Jaap nog een lezing over het maken van een risicoanalyse van een voorwerpen. Deze lezing was een voorproefje van de stof waar we gedurende de rest van de module nog verder op in zullen gaan. En ik moet zeggen, ik ben erg nieuwsgierig naar onze lessen van de komende weken. Het was een erg lange, leerzame, fascinerende en vermoeiende dag en ik kijk uit naar meer!

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s